Koffiekartels: de geheime bonenbazen die jouw koffieprijs beïnvloeden

Bij kartels denk je vaak een drugs, zoals de bekende kartels uit Zuid-Amerika. Je hebt vast wel eens een film, serie of documentaire bekeken over drugskartels. Daar gebeuren vele schimmige dingen. Maar wist je ook dat dit binnen de koffiewereld ook gebeurt? Dan wel resulteert dit niet in extreme levensbedreigende toestanden, maar heeft dit wel invloed op de prijs van jouw kopje koffie!

Het Braziliaans koffiebonen-monopolie

We gaan terug naar de vroege 20e eeuw. Brazilië was toen al de ongekroonde koning van de koffie. Ruim driekwart van alle koffie kwam daar vandaan. Maar ja, als je zoveel produceert, heb je één probleem: overproductie. Te veel bonen = lage prijzen. En lage prijzen? Daar hadden de Braziliaanse baronnen natuurlijk geen zin in.

Wat deden ze? Ze gooiden de markt dicht. De Braziliaanse overheid kocht massaal bonen op om de prijs kunstmatig hoog te houden. Dat klinkt als een soort economische hamsteractie — en dat was het ook. Ze lieten zelfs complete voorraden verbranden of overboord gooien, puur om de prijzen op peil te houden. Want liever een paar scheepsladingen bonen overboord dan je winst in rook op zien gaan.

De allereerste koffieclub uit die ontstond in de jaren 40

Fast forward naar de jaren ’40. De wereld was in oorlog, en de VS wilde graag zorgen dat de koffievoorraad stabiel bleef — want zelfs in oorlogstijd wil een Amerikaan zijn ochtendbakkie. Dus werd de Inter-American Coffee Agreement in het leven geroepen. Een soort koffiebond, waarin de VS samen met koffieproducerende landen in Latijns-Amerika afspraken maakte over hoeveel koffie elk land mocht exporteren.

Het idee was simpel: geen overaanbod = stabiele prijzen. En bonus: de VS hield zo een stevige vinger in de bonenpap. Het werkte trouwens best goed, zolang iedereen zich aan de afspraken hield. Maar zodra de oorlog voorbij was, viel de club uit elkaar. Want eerlijk is eerlijk, zodra de regels verslapten, was het weer ieder voor zich.

De jaren ’60: de geboorte van de moderne koffiekartels

Toen kwamen de jaren ’60. De Beatles, flower power… én de International Coffee Agreement (ICA). Dit was dé poging om wereldwijd de koffiemarkt in toom te houden. Meer dan 40 landen deden mee, met een systeem van exportquota: elk land mocht maar een bepaalde hoeveelheid koffie exporteren. Alles om die prijzen lekker stabiel (en hoog) te houden.

In theorie prachtig, in praktijk? Tja, landen smokkelden stiekem extra koffie de markt op of liepen gewoon te sjoemelen met hun cijfers. Maar toch hield de ICA het verrassend lang vol. Tot de jaren ’80 om precies te zijn, toen de VS er ineens geen zin meer in had. Zonder de steun van Uncle Sam klapte het hele systeem in elkaar, en koffie werd weer de wilde westenmarkt die het altijd al een beetje was.

Speculanten en fondsen: het nieuwe kartel

Sindsdien is het koffiebonenspel veranderd. Landen maken nog steeds afspraken, zeker de grote jongens als Brazilië, Colombia en Vietnam, maar het echte geld zit tegenwoordig bij de speculanten. Grote handelshuizen en hedge funds kopen en verkopen koffiecontracten (contracten voor toekomstige levering) alsof het bitcoins zijn. En hoe wilder de markt, hoe meer ze verdienen. Zij zijn de nu de grote winnaar in het bonenspel!

Dus, die koffieprijs van nu, die wordt deels bepaald door een stel bankiers in New York die nog nooit zelf een boon hebben geplukt.

Koffieboeren trekken aan het kortste eind

En waar zijn de koffieboeren in dit hele verhaal? Die staan ergens onderaan de keten, met de minste macht. Of het nu de Braziliaanse kartelbaronnen zijn, internationale handelsovereenkomsten of hedge fund cowboys — de boer krijgt zelden een eerlijk deel. Terwijl jij vrolijk vier euro neertelt voor je flat white, krijgt die boer misschien twintig cent per kilo bonen.

Koffieprijzen knallen omhoog

In het nieuws, op sociale media, maar met je eigen ogen in de supermarkt of in een café. Je ziet het direct, de koffieprijzen schieten (kunstmatig) de lucht in. Meerdere reden worden de wereld ingeslingerd door vaak de multinationals. Zij beweren dat zij het schaarste is door diverse oorzaken, maar is dit het geval? Nee, deze grote bedrijven en overheden profiteren onwijs van deze prijsstijgingen door meer belasting en winsten. De boeren profiteren immers ook niet van de stijgingen en de consument ook niet. Maar je kunt er als consument iets tegen doen, support the locals!

Wat kun je als consument doen om dit tegen te gaan?

Om deze koffiebazen niet langer de baas te laten zijn kun je als consument het beste naar lokale koffiebranders gaan om daar je versgebrande koffiebonen in te slaan. Met als bijkomend voordeel dat deze vele malen verser zijn door de korte brandtijd-tot-consumptie.